Fototerapi Nedir? Hangi Cilt Hastalıklarında Kullanılır?

Fototerapi nedir? Hangi cilt hastalıklarında kullanılır? sorusu, özellikle kronik seyirli deri hastalıkları nedeniyle uzun süredir tedavi gören hastaların sıkça merak ettiği bir konudur. Fototerapi, belirli dalga boylarındaki ışığın kontrollü şekilde kullanılmasıyla uygulanan, dermatolojide uzun yıllardır yeri olan bilimsel bir tedavi yöntemidir. Doğru endikasyon, uygun doz ve düzenli takip ile pek çok cilt hastalığında etkili ve güvenli sonuçlar sağlayabilir.

Bu yazıda fototerapinin ne olduğunu, nasıl etki gösterdiğini ve hangi cilt hastalıklarında tercih edildiğini uzman dermatolog bakış açısıyla ele alacağız.

Fototerapi Nedir?

Fototerapi; ultraviyole (UV) ışınlarının ya da özel dalga boylarındaki ışığın, tıbbi amaçla ve kontrollü koşullarda cilde uygulanmasıdır. Tedavide kullanılan ışık, rastgele güneş ışığı değildir; belirli süre ve dozlarda, medikal cihazlarla verilir.

Dermatolojide en sık kullanılan fototerapi türleri:

•  UVB fototerapi (dar bant UVB)
•  PUVA (psoralen + UVA)
•  UVA1 fototerapi

Her yöntemin kullanım alanı, etki derinliği ve yan etki profili farklıdır.

Fototerapi Ciltte Nasıl Etki Gösterir?

Fototerapinin temel etkisi, ciltteki aşırı veya hatalı bağışıklık yanıtını düzenlemesidir. Birçok cilt hastalığında problem, bağışıklık hücrelerinin gereğinden fazla çalışmasıdır.

Fototerapi sayesinde:

• İltihabi hücrelerin aktivitesi baskılanır
• Ciltteki aşırı hücre çoğalması yavaşlatılır
• Kaşıntı ve kızarıklık azalır
• Bağışıklık sistemi daha dengeli hâle getirilir

Bu etki mekanizması, fototerapiyi özellikle kronik ve tekrarlayan hastalıklarda değerli kılar.

Fototerapi Hangi Cilt Hastalıklarında Kullanılır?

1. Sedef Hastalığı (Psoriasis)

Fototerapinin en sık ve en başarılı kullanıldığı hastalıklardan biri psoriasistir. Özellikle:

• Yaygın plakları olan
• Topikal tedavilere yanıtı yetersiz kalan
• Uzun süreli sistemik ilaç kullanmak istemeyen

hastalarda dar bant UVB fototerapi oldukça etkilidir.

2. Egzama (Atopik Dermatit)

Orta ve ağır seyirli atopik dermatitte fototerapi:

• Kaşıntıyı azaltır
• Kızarıklığı yatıştırır
• Kortizon ihtiyacını düşürebilir

Özellikle sık alevlenme yaşayan erişkin hastalarda tercih edilir.

3. Vitiligo

Vitiligoda fototerapi, pigment hücrelerini uyararak renk geri kazanımını destekleyebilir. En sık kullanılan yöntem dar bant UVB’dir.

• Erken evrede daha etkilidir
• Düzenli ve uzun süreli uygulama gerektirir
• Her hastada aynı oranda yanıt alınmayabilir

4. Kaşıntılı Cilt Hastalıkları

Sebebi tam olarak belirlenemeyen kronik kaşıntılarda fototerapi:

• Sinir uçlarının hassasiyetini azaltabilir
• Kaşıntı döngüsünü kırabilir

Bu durum, yaşam kalitesini belirgin şekilde artırabilir.

5. Liken Planus ve Benzeri İltihabi Hastalıklar

Bazı iltihabi deri hastalıklarında fototerapi, bağışıklık baskılayıcı etkisi sayesinde semptomların kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.

6. Mikozis Fungoides (Erken Evre)

Bazı lenfoma türlerinin erken evrelerinde fototerapi, dermatoloji pratiğinde kullanılan tedavi seçeneklerinden biridir. Bu tür hastalarda tedavi mutlaka yakın takip gerektirir.

Fototerapi Her Hastaya Uygun mudur?

Hayır. Fototerapi her cilt hastası için uygun değildir. Aşağıdaki durumlarda dikkatli değerlendirme gerekir:

• Güneşe aşırı hassasiyeti olanlar
• Bazı genetik hastalıklar
• Daha önce cilt kanseri öyküsü bulunanlar
• Işığa duyarlılık yapan ilaç kullananlar

Bu nedenle fototerapi kararı mutlaka dermatolog tarafından verilmelidir.

Fototerapi Nasıl Uygulanır?

Fototerapi genellikle:

• Haftada 2–3 seans
• Belirli bir süre boyunca
• Kademeli doz artırımıyla

uygulanır. Seanslar kısa sürer; ancak tedavi süreci haftalar hatta aylar sürebilir. Düzenlilik, tedavi başarısında kritik öneme sahiptir.

Yan Etkileri Var mıdır?

Uygun doz ve takip ile yan etkiler genellikle sınırlıdır. Görülebilecek durumlar:

• Hafif kızarıklık
• Kuruluk
• Geçici kaşıntı
• Uzun süreli ve kontrolsüz uygulamalarda ise erken yaşlanma ve cilt kanseri riski artabileceği için tedavi mutlaka hekim kontrolünde yürütülmelidir.

Fototerapi Güneşlenme ile Aynı mı?

Hayır. Bu çok sık karıştırılan bir konudur. Fototerapi:

• Kontrollü
• Ölçülü
• Tıbbi amaçlı

bir uygulamadır. Güneşlenme ise düzensiz ve zararlı UV maruziyeti anlamına gelir. Fototerapi, güneşin “zararlı kısmının” değil, tedavi edici etkisinin kontrollü kullanımını hedefler.

Fototerapi Kalıcı Çözüm Sağlar mı?

Fototerapi çoğu hastalıkta kontrol sağlar, ancak tamamen kalıcı çözüm anlamına gelmez. Amaç:

• Hastalığı baskılamak
• Alevlenmeleri azaltmak
• Yaşam kalitesini artırmaktır

Bazı hastalarda uzun süreli remisyon sağlanabilir.

Ne Zaman Dermatoloğa Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda dermatolojik değerlendirme önemlidir:

• Cilt hastalığı yaygın ve kronik seyrediyorsa
• Topikal tedavilere yanıt alınamıyorsa
• Sistemik ilaçlardan kaçınılmak isteniyorsa
• Kaşıntı ve kızarıklık yaşam kalitesini bozuyorsa

Dermatolog, fototerapinin uygun olup olmadığını detaylı şekilde değerlendirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Fototerapi güvenli midir?

Uygun hasta seçimi ve doktor kontrolünde güvenlidir.

Fototerapi kaç seans sürer?

Hastalığa göre değişmekle birlikte genellikle haftalar sürebilir.

Her sedef hastası fototerapi alabilir mi?

Hayır. Hastalığın yaygınlığı ve genel durum değerlendirilir.

Fototerapi ağrılı mıdır?

Hayır. Ağrısız bir tedavidir.

Güneşlenmek yerine fototerapi yeterli olur mu?

Güneşlenme tedavi değildir; fototerapi kontrollü bir tıbbi uygulamadır.

Ne zaman doktora başvurmalıyım?

Cilt hastalığı kontrol altına alınamıyorsa dermatoloğa başvurulmalıdır.