Paronişi, el veya ayak tırnağını çevreleyen deride gelişen iltihaplanmadır. Ani başlayan ağrı, kızarıklık ve şişlik akut paronişide görülürken; haftalar boyunca devam eden tırnak çevresi hassasiyeti ve şişlik kronik paronişiyle ilişkili olabilir. Tırnak yeme, manikür sırasında oluşan küçük yaralanmalar, tırnak etiyle oynama ve ellerin uzun süre suyla temas etmesi riski artırabilir.
Tırnak çevresinde hafif bir hassasiyet bazen kısa sürede düzelebilir. Ancak ağrının artması, irin birikmesi, kızarıklığın yayılması veya aynı sorunun tekrar tekrar ortaya çıkması değerlendirme gerektirir. Tedavi, akut enfeksiyon ile kronik tırnak kıvrımı iltihabında aynı değildir.
1. Paronişi nedir?
Tırnağın çevresindeki deri kıvrımları, tırnak ile dış ortam arasında koruyucu bir bariyer oluşturur. Bu bariyer zarar gördüğünde tahriş edici maddeler veya mikroorganizmalar daha kolay ulaşabilir ve bölgede iltihaplanma gelişebilir.
Paronişi akut veya kronik olabilir. Akut paronişi genellikle kısa sürede ortaya çıkar ve çoğunlukla tek bir tırnağı etkiler. Kronik paronişide ise yakınmalar altı haftadan uzun sürer ve birden fazla tırnak çevresinde görülebilir.
Bu ayrım önemlidir; çünkü akut paronişide enfeksiyon daha ön plandayken kronik paronişi çoğu zaman tırnak kıvrımının tekrarlayan tahrişi ve dermatitle ilişkilidir.
2. Akut paronişi hangi belirtilerle görülür?
Akut paronişi saatler veya birkaç gün içinde gelişebilir. Tırnağın bir kenarında veya dip kısmında ağrı, hassasiyet ve şişlik oluşur. Bölge sıcak hissedilebilir ve zamanla tırnak kıvrımının altında irin birikebilir.
Özellikle şu değişiklikler görülebilir:
Tırnak çevresinde giderek artan ağrı, dokunmakla hassasiyet, şişlik ve renk değişikliği gelişebilir. İleri aşamada sarı veya beyaz renkli irin görülebilir. Enfeksiyon çevre dokulara yayılırsa kızarıklık ve şişlik tırnak çevresinin dışına doğru ilerleyebilir.
Koyu cilt tonlarında kızarıklık daha az belirgin olabilir. Bu nedenle yalnızca renge değil; sıcaklık artışı, hassasiyet, şişlik ve ağrının değişimine de dikkat edilmelidir.
3. Paronişi neden oluşur?
Akut paronişi çoğunlukla tırnak kıvrımındaki küçük bir hasarın ardından gelişir. Bu hasar gözle görülemeyecek kadar küçük olabilir.
Tırnak yemek, tırnak çevresindeki deriyi koparmak, tırnak etlerini kesmek, manikür işlemleri, yapay tırnak uygulamaları ve batık tırnaklar koruyucu bariyerin bozulmasına neden olabilir.
Akut bakteriyel paronişide Staphylococcus aureus sık görülen etkenler arasındadır. Bununla birlikte görünümden hangi mikroorganizmanın sorumlu olduğunu kesin olarak belirlemek mümkün değildir.
Tırnak eti kesmek neden önemli olabilir?
Tırnak dibindeki ince deri tabakası yalnızca kozmetik bir yapı değildir. Tırnak kıvrımını dış ortamdan korumaya yardımcı olur. Derin kesilmesi veya sürekli koparılması, mikroorganizmaların girişini kolaylaştırabilir.
Bu nedenle manikür sırasında tırnak çevresini kanatacak veya deriyi yaralayacak uygulamalardan kaçınılması önemlidir.
4. Kronik paronişi neden farklıdır?
Kronik paronişi yalnızca uzun süren bir bakteriyel enfeksiyon olarak düşünülmemelidir. Güncel yaklaşımda, özellikle tekrar tekrar su ve tahriş edici maddelere maruz kalmanın yol açtığı tırnak kıvrımı dermatiti önemli kabul edilir.
Temizlik çalışanları, sağlık çalışanları, gıda sektöründe çalışanlar veya gün içinde elleri sürekli ıslanan kişilerde risk artabilir. Eller uzun süre nemli kaldığında tırnağın çevresindeki koruyucu yapı bozulabilir.
Kronik süreçte tırnak kıvrımı şişebilir, tırnak eti kaybolabilir ve tırnak yüzeyinde şekil değişiklikleri veya çizgilenmeler gelişebilir. Birden fazla parmak etkilenebilir.
Bu nedenle kronik paronişide yalnızca “mantar ilacı kullanmak” her zaman uygun bir yaklaşım değildir. Öncelikle sürekli tahrişin ve dermatitin kontrol edilmesi gerekir.
5. Paronişi ile tırnak mantarı aynı şey midir?
Hayır. Tırnak mantarı tırnak plağında kalınlaşma, renk değişikliği ve kırılma gibi belirtiler oluşturabilir. Paronişi ise öncelikle tırnağı çevreleyen deri kıvrımını etkiler.
Bununla birlikte kronik paronişide tırnağın görünümü de zamanla bozulabilir. Ayrıca mantar ve diğer mikroorganizmalar bazı hastalarda tabloya eşlik edebilir. Bu nedenle yalnızca tırnağın rengine veya kalınlığına bakarak ayrım yapmak doğru değildir. Gerektiğinde tırnak veya tırnak çevresinden örnek alınabilir.
6. Her tırnak çevresi şişliği paronişi midir?
Hayır. Benzer görünüm oluşturan başka durumlar vardır.
Özellikle parmakta çok ağrılı, kümelenmiş küçük su kabarcıkları görülüyorsa herpetik dolama adı verilen herpes virüsü enfeksiyonu değerlendirilmelidir. Bu durumda kabarcıkları sıkmak veya boşaltmaya çalışmak uygun değildir.
Sedef hastalığı, egzama, batık tırnak ve bazı tırnak çevresi oluşumları da paronişiye benzeyebilir. Uzun süredir yalnızca tek bir tırnak çevresinde iyileşmeyen bir değişiklik varsa değerlendirmeyi ertelememek gerekir.
7. Dermatolog tanıyı nasıl koyar?
Çoğu paronişi vakasında tanı, öykü ve fizik muayeneyle konabilir. Dermatolog veya ilgili hekim yakınmanın ne zaman başladığını, daha önce benzer atakların olup olmadığını ve tırnağın yakın zamanda yaralanıp yaralanmadığını sorabilir.
İrin veya akıntı varsa gerekli durumlarda kültür alınabilir. Mantar veya viral enfeksiyondan şüphelenildiğinde farklı incelemeler gündeme gelebilir.
Randevu sırasında manikür, yapay tırnak, tırnak yeme alışkanlığı, iş nedeniyle sık su teması ve kullanılan ilaçlar hakkında bilgi verilmesi değerlendirmeye yardımcı olur.
8. Akut paronişi nasıl tedavi edilir?
Tedavi, iltihabın şiddetine ve apse oluşup oluşmadığına göre değişir. Erken ve hafif olgularda ılık su uygulamaları ve bölgenin korunması önerilebilir. İlaç gerekip gerekmediğine muayeneyle karar verilir.
İrin birikmişse ne yapılır?
Tırnak kıvrımının altında belirgin bir apse oluşmuşsa biriken sıvının sağlık profesyoneli tarafından boşaltılması gerekebilir. Uygun drenaj yapıldıktan sonra her hastada ağızdan antibiyotik kullanılması zorunlu değildir; ciddi enfeksiyon veya bağışıklık sistemiyle ilgili riskler varsa ek tedavi değerlendirilebilir.
Tırnak çevresini iğneyle delmeyin, kesmeyin veya irin çıkarmak için sıkmayın. Özellikle görünüm herpes enfeksiyonuna bağlıysa cerrahi olarak boşaltmak önerilmez.
9. Kronik paronişi nasıl tedavi edilir?
Kronik paronişide temel amaç, tırnak çevresindeki sürekli tahrişi azaltmak ve deri bariyerinin yeniden güçlenmesini sağlamaktır.
Ellerin uzun süre ıslak kalması azaltılmalı, deterjan ve kimyasallarla doğrudan temas sınırlandırılmalıdır. Islak işlerde uygun koruyucu eldiven kullanılabilir; eldivenin içinde pamuklu astar tercih edilmesi bazı kişilerde yardımcı olabilir. Düzenli nemlendirme de bakımın önemli bir parçasıdır.
Hekim, tırnak kıvrımındaki dermatiti kontrol altına almak için cilde uygulanan antiinflamatuvar ilaçlar önerebilir. Tedavi süresi ve ürün seçimi kişiye göre belirlenmelidir.
Tırnağın görünümünün normale dönmesi, çevredeki iltihabın düzelmesinden daha uzun sürebilir. Tırnak plağının yeniden büyümesi aylar gerektirebilir.
10. Evde nelere dikkat edilmelidir?
Tırnakları ve çevresindeki deriyi koparmayın. Tırnak yemeyi bırakmak ve manikür sırasında tırnak çevresini yaralamamak tekrar riskini azaltabilir. Tırnak altını sivri cisimlerle temizlemeyin.
Ellerinizi yıkadıktan sonra özellikle tırnak çevresini dikkatlice kurulayın. Sık su veya deterjan teması gerekiyorsa uygun koruyucu eldiven kullanın. Nemlendirici ürünleri el yıkama sonrasında uygulamak kronik tahrişin kontrolüne yardımcı olabilir.
Ayak tırnağı çevresinde sorun varsa dar ayakkabılar ve batık tırnak da değerlendirilmelidir. Ayak tırnaklarının kenarlarını derinden kesmek yerine düz biçimde kesmek, batık riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
11. Paronişi tekrar tekrar neden oluşur?
Tekrarlayan paronişide sorunu başlatan davranış veya maruziyetin devam edip etmediği araştırılır. Tırnak yeme, tırnak etiyle oynama, sürekli manikür ve sık su teması önemli olabilir.
Diyabet veya bağışıklık sistemini etkileyen hastalık ve ilaçlar enfeksiyonların daha sık veya daha ağır seyretmesine katkıda bulunabilir. Böyle bir sağlık durumunuz varsa muayenede belirtin.
Aynı tırnakta sürekli tekrarlayan veya tedaviye rağmen düzelmeyen değişikliklerde, yalnızca yeni bir enfeksiyon olduğu varsayılmadan başka nedenler de değerlendirilmelidir.
12. Ne zaman değerlendirme geciktirilmemelidir?
Tırnak çevresi giderek daha ağrılı, sıcak ve şiş hâle geliyorsa değerlendirme alın. Özellikle irin birikmesi veya kızarıklığın parmağa doğru yayılması enfeksiyonun ilerlediğini gösterebilir.
Ateş, titreme veya parmak boyunca ilerleyen kızarıklık gelişirse daha hızlı tıbbi değerlendirme gerekir. Akut paronişi nadiren çevre dokulara yayılarak daha ciddi el enfeksiyonlarına neden olabilir.
Diyabet, dolaşım bozukluğu veya bağışıklık sistemini etkileyen bir durum varsa özellikle ayak tırnağı çevresindeki enfeksiyonları ertelemeyin.
Sık Sorulan Sorular
1. Paronişi bulaşıcı mıdır?
Bakteriyel paronişi genellikle tırnak çevresindeki bariyerin zarar görmesiyle gelişir. Her durumda kişiden kişiye kolayca bulaşan bir hastalık olarak değerlendirilmez. Ancak akıntılı yaralarla temas sonrası el temizliğine dikkat edilmelidir.
2. Paronişi kendi kendine geçebilir mi?
Hafif ve erken olgular düzelebilir. Ancak ağrı veya şişlik artıyorsa, irin oluşmuşsa ya da yakınma tekrarlıyorsa değerlendirme alınmalıdır. AAFP
3. Paronişide antibiyotik şart mıdır?
Hayır. Tedavi hastalığın şiddetine ve apse olup olmamasına göre değişir. Uygun biçimde boşaltılmış basit apselerde her zaman ağızdan antibiyotik gerekmez. AAFP
4. Tırnak çevresindeki irini sıkabilir miyim?
Hayır. Bölgeyi delmek veya sıkmak enfeksiyonu kötüleştirebilir. Boşaltma gerekiyorsa sağlık profesyoneli tarafından yapılmalıdır.
5. Manikür paronişiye neden olabilir mi?
Tırnak kıvrımının yaralanması akut paronişinin gelişmesini kolaylaştırabilir. Özellikle tırnak etlerinin kesilmesi veya derinin zedelenmesi riski artırabilir. DermNet®
6. Kronik paronişi mantar hastalığı mıdır?
Her zaman değildir. Kronik paronişi çoğunlukla tekrarlayan nem ve tahrişle ilişkili bir tırnak kıvrımı dermatiti olarak değerlendirilir. AAFP
7. Aynı parmakta tekrar tekrar çıkması normal midir?
Tekrarlama, tırnak yeme veya sürekli tahriş gibi bir etkenin devam ettiğini gösterebilir. Aynı tırnakta uzun süre iyileşmeyen değişikliklerde farklı nedenler de araştırılmalıdır. AAFP
8. Su dolu küçük kabarcıklar varsa paronişi midir?
Her zaman değil. Ağrılı ve kümelenmiş kabarcıklar herpetik dolamayla ilişkili olabilir. Bu durumda kabarcıklar sıkılmamalı veya boşaltılmamalıdır. nhs.uk
9. Ayak tırnağında paronişi neden gelişebilir?
Batık tırnak ve tırnak çevresindeki yaralanmalar nedenler arasında olabilir. Dar ayakkabılar ve tırnakların yanlış kesilmesi de batık tırnak riskini artırabilir. DermNet®
10. Tırnak ne zaman eski görünümüne döner?
Kronik paronişi sonrasında çevredeki iltihap düzelmesine rağmen tırnak plağındaki şekil değişikliklerinin tamamen büyüyüp kaybolması aylar sürebilir. DermNet®
Kaynakça ve Kurumsal Hasta Bilgilendirme Kaynakları
[1] DermNet. Paronychia. Akut ve kronik paronişinin nedenleri, belirtileri ve tedavisine ilişkin klinik bilgilendirme. DermNet®
[2] Leggit JC. Acute and Chronic Paronychia. American Family Physician. 2017;96(1):44–51. AAFP
[3] NHS. Nail problems. Tırnak çevresindeki ağrı, kızarıklık ve şişlik ile tırnak bakımına ilişkin hasta bilgilendirmesi. nhs.uk
[4] NHS. Herpetic whitlow. Herpes kaynaklı ağrılı parmak enfeksiyonu ve evde boşaltılmaması gerektiğine ilişkin hasta bilgilendirmesi. nhs.uk
[5] DermNet. Herpetic Whitlow. Klinik belirtiler, ayırıcı tanı ve tedavi yaklaşımı. DermNet®
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Paronişinin nedeni, gerekli testler, apse boşaltılması ve ilaç tedavisi hekim değerlendirmesiyle belirlenir.
Editör
Tüm Yazıları İncele



